Δράση και Αντίδραση: Ο Τρίτος Νευτωνικός Νόμος

Έχετε ακούσει ποτέ για το νόμο δράσης – αντίδρασης; Στην πραγματικότητα, πρόκειται για τον τρίτο νευτωνικό νόμο και ορίζει κάτι που συναντάμε παντού γύρω μας. Πιο συγκεκριμένα, αυτός ο νόμος υποδεικνύει το εξής: «Αν ένα σώμα Α ασκεί δύναμη σε ένα σώμα Β, τότε αντίστοιχα το σώμα Β θα ασκεί δύναμη στο σώμα Α. Αυτή η δύναμη θα είναι ίση σε μέγεθος, αλλά με αντίθετη κατεύθυνση».

Ακούγεται λογικό, σωστά; Όμως, δεν έχει καμία σχέση με αυτό που οι περισσότεροι έχουμε στο μυαλό μας σε σχέση με τη δύναμη και την κίνηση. Ας δούμε ένα παράδειγμα, για να αποσαφηνίσουμε αυτό που συμβαίνει. Έχουμε ένα σφυρί και ένα καρφί. Το σφυρί χτυπά το καρφί με δύναμη, ώστε να εισέλθει στον τοίχο. Αντίστοιχα λοιπόν το καρφί ασκεί δύναμη στο σφυρί. Ωστόσο, αυτή η δύναμη δε φαίνεται. Γιατί; Γιατί απορροφάται από το σφυρί, το οποίο είναι πιο ισχυρό από το καρφί.

Στην περίπτωση που δύο οχήματα συγκρουστούν, έχουμε κάτι αντίστοιχο. Αν συγκρουστεί για παράδειγμα ένα φορτηγό με ένα αυτοκίνητο, το αυτοκίνητο θα πάθει μεγαλύτερη ζημιά και θα μετακινηθεί περισσότερο από την σύγκρουση. Στην περίπτωση αυτή, και τα δύο οχήματα (τα σώματα Α και Β δηλαδή) ασκούν δύναμη το ένα στο άλλο. Αυτό που αλλάζει είναι η μάζα των δύο οχημάτων και κατ’ επέκταση η επίδραση που έχει η δύναμη στο κάθε σώμα.

Τέτοια παραδείγματα ενός από τους θεμελιώδεις νόμους της Φυσικής υπάρχουν παντού στον κόσμο. Αυτό συμβαίνει γιατί ποτέ δεν εκδηλώνεται δράση χωρίς αντίδραση στο σύμπαν. Όταν επιχειρεί κάποιος να σπρώξει ένα κιβώτιο προς μία κατεύθυνση, συναντά αντίδραση ανάλογη της δύναμης που καταβάλλει για την ώθηση του κιβωτίου. Φυσικά, αυτή η αντίδραση δεν είναι σε θέση να μετακινήσει το ίδιο το άτομο. Είναι όμως αισθητή.

Σε έναν αγώνα κωπηλασίας ίσως γίνει ο τρίτος νευτωνικός νόμος ακόμη πιο κατανοητός. Αν έχετε παρατηρήσει, οι κωπηλάτες συγχρονίζονται και κινούνται αρμονικά. Με συντονισμένες κινήσεις, ασκούν τη δύναμή τους μέσα από τα κουπιά που κουνούν. Η κίνηση των κουπιών έχει φορά προς τα πίσω. Αντίστοιχα, το νερό ασκεί δύναμη στα κουπιά αλλά με αντίθετη φορά. Δηλαδή το νερό σπρώχνει τα κουπιά προς τα εμπρός. Το αποτέλεσμα είναι οι κωπηλάτες να βοηθούν τη βάρκα να μετακινηθεί προς τα εμπρός και η ταχύτητα αυτής της κίνησης επηρεάζεται από την ποσότητα της δύναμης που ασκούν.

Ακόμη και μεταφορικά αν πάρουμε τον συγκεκριμένο νόμο, ισχύει σε κάθε έκφανση της καθημερινότητάς μας. Για παράδειγμα, κάθε δράση μας έχει και κάποια αντίδραση. Αν συμπεριφερθούμε άσχημα σε κάποιον, εκείνος θα αντιδράσει ανάλογα. Οι πιθανότητες μάλιστα υποδεικνύουν πως η αντίδραση θα είναι ανάλογη με τη δράση μας. Σύμφωνα με την ισορροπία της φύσης, αν κάνουμε κάτι καλό θα μας επιστραφεί αυτή η δράση μας ως αντίδραση. Κάτι τέτοιο δε διαπιστώνει κι ο Νεύτωνας, άλλωστε;

Μέσα από προσωπική παρατήρηση θα ανακαλύψετε αναρίθμητες περιπτώσεις, όπου σε κάθε δράση αντιστοιχεί και μία αντίδραση. Ίσως η αντίδραση αυτή να είναι καλά κρυμμένη και να μη φαίνεται σε γυμνό μάτι. Είναι όμως εκεί, παρούσα και επηρεάζει τον κόσμο διαμορφώνοντας τις σχέσεις ανάμεσα στα σώματα.